Pulmologija

Simptomi koji utiču na donje disajne puteve, kao hronični kašalj, teškoće u disanju ili zviždanje, su ključni pokazatelji narušenog plućnog zdravlja. Rano prepoznavanje ovih simptoma od ključnog je značaja za sprečavanje hroničnog toka bolesti i očuvanje kvaliteta života.

Šta su respiratorne bolesti?

Pulmologija je medicinska oblast koja se bavi dijagnozom, lečenjem i praćenjem poremećaja koji utiču na pluća, donje disajne puteve i tkiva koja okružuju te organe u grudnom košu. U suštini, to je grana medicine koja istražuje uzrok simptoma kao teškoće u disanju, kašalj i bol u grudima, i ima za cilj očuvanje respiratorne funkcije.

Pošto su pluća odgovorna za životni ciklus kiseonika i ugljen-dioksida u telu, odeljenje pulmologije bavi se lečenjem i praćenjem i akutnih infekcija i hronične respiratorne insuficijencije.

Koje bolesti leči pulmolog?

Odeljenje pulmologije dijagnostikuje, leči i prati bolesti koje utiču na područje koje se proteže od dušnika do alveola, najudaljenijih jedinica pluća. Pulmolozi proučavaju razne bolesti koje blokiraju disajne puteve, oštećuju plućno tkivo ili utiču na respiratorne mišiće. Najčešće plućne bolesti su sledeće:

• Astma i alergijske plućne bolesti: uključuju hronični kašalj i zviždanje koji se razvijaju zbog preosetljivosti disajnih puteva.
• HOBP (hronična obstruktivna bolest pluća): progresivna plućna bolest, obično uzrokovana upotrebom tabaka, karakterisana teškoćama u disanju i iskašljavanjem.
• Rak pluća: su maligni tumori koji se javljaju kada se ćelije plućnog tkiva multipliciraju bez kontrole.
• Pneumonija: je ozbiljan zdravstveni problem uzrokovan infekcijom plućnog tkiva, karakterisan simptomima kao povišena temperatura, kašalj i umor.
• Plućna embolija: je problem koji se razvija kao rezultat krvnih ugrušaka koji blokiraju krvne sudove pluća i zahteva hitnu intervenciju.
• Tuberkuloza: je zarazna plućna bolest sa sistemskim efektima uzrokovana bakterijom Mycobacterium tuberculosis.
• Apneja za vreme spavanja: su poremećaji karakterisani prekidom ili smanjenjem disanja tokom spavanja, dijagnostikovani u laboratoriji za spavanje.
• Sarkoidoza i intersticijalne plućne bolesti: su zapaljenski problemi koji mogu dovesti do otvrdnjavanja plućnog tkiva (plućna fibroza).
• Pleuralni izliv: je abnormalno nagomilavanje tečnosti između plućnih membrana.

Koje su dijagnostičke metode za respiratorne bolesti?

Dijagnostičke metode za plućne bolesti obuhvataju sve radiološke, funkcionalne i intervencijske tehnike koje se koriste za dijagnostikovanje problema koji potiču iz pluća, pleure (plućne membrane), medijastinuma i grudnog zida. Dijagnostičke metode koje se često koriste u odeljenju pulmologije uključuju sledeće:

• Rendgen grudnog koša: dvosmerni snimak grudnog koša omogućava pregled opšteg stanja pluća, srčane silueta i strukture dijafragme.
• Kompjuterizovana tomografija (CT): pruža detaljne presečne slike pluća i okolnih struktura, i omogućava procenu čvorova, tumora i vaskularnih problema.
• Plućni ultrazvuk: je metoda snimanja bez radijacije koja se koristi za određivanje pozicije i količine tečnosti, posebno u slučajevima pleuralnog izliva (nagomilavanje tečnosti).
• Magnetna rezonanca (MR): preferira se za pregled zahvaćenosti grudnog zida i vaskularnih odnosa zbog visoke rezolucije mekih tkiva.
• Spirometrija: je standardni test za dijagnozu HOBP-a i astme, izveden tako da pacijent duboko udahne, a zatim brzo izdahne.
• Kapacitet difuzije (DLCO): meri koliko je zdrav prenos kiseonika iz pluća u krv; ključan je u emfizemu i intersticijalnim plućnim bolestima.
• Plućni volumeni (pletizmografija): je napredni test koji precizno izračunava količinu vazduha koja ostaje u plućima i njihov ukupni kapacitet.
• Torakocenteza: ova procedura uključuje drenažu tečnosti nagomilane između plućnih membrana putem igle i njenu analizu u laboratoriji.
• Biopsija pleure: je procedura u kojoj se uzima uzorak tkiva iz plućne membrane specijalnim iglama.
• Transtorakalna aspiracija iglom (TTA): je uzimanje biopsije direktno iz formacije u plućima ulaskom kroz grudni zid.
• Medijastinoskopija: je hirurška dijagnostička procedura koja se izvodi da bi se pristupilo limfnim čvorovima u srednjem dijelu grudne šupljine (medijastinum).
• Kožni test ubodom: meri odgovor tela na česte alergene.
• Specifični IgE u krvi: ispituje odgovore imunog sistema u slučajevima sumnje na alergijsku astmu.
• Polisomnografija (studija spavanja): za dijagnozu apneje za vreme spavanja registruju se moždani talasi, disanje i nivoi kiseonika pacijenta tokom cele noći.
• Bronhoskopija: je proces vizualizacije unutrašnjosti bronhijalnog stabla putem tanke i fleksibilne cevi sa kamerom i svetlom na vrhu.

Procedure koje se izvode tokom bronhoskopskog pregleda su detaljno navedene u nastavku:

• Bronhoalveolarna lavaža (BAL): tečnost se ubrizgava u zahvaćeno područje a zatim drenira, omogućavajući pregled ćelija pod mikroskopom.
• Transbronhijalna biopsija: je procedura u kojoj se uzorak tkiva iz pluća uzima prolaskom kroz bronhijalni zid.
• EBUS (endobronhijalni ultrazvuk): ultrazvuk na vrhu bronhoskopa omogućava uzimanje biopsija iglom limfnih čvorova pored bronha.

U kojim situacijama treba posetiti odeljenje pulmologije?

Pošto respiratorni sistem održava ravnotežu kiseonika u telu, čak i najmanji poremećaj u ovom sistemu može uticati na čitav metabolizam i može direktno ukazivati na problem koji potiče iz pluća. Simptomi koji opravdavaju konsultaciju sa pulmologom uključuju:

• Trajan kašalj: epizode kašlja koje traju duže od tri nedelje i ne reaguju na tretman mogu se klasifikovati kao trajan kašalj.
• Teškoće u disanju (dispneja): je teškoća u disanju koja se javlja prilikom kretanja ili u mirovanju.
• Disanje sa zviždanjem: je zvuk, sličan pisku, koji se čuje prilikom disanja.
• Bol u grudima: je probojno osećanje koje se posebno intenzivira prilikom dubokog inhaliranja ili kašljanja.
• Iskašljavanje: su slučajevi u kojima se izbacuje obojeni (žuti, zeleni) ili krvav sputum.
• Noćno znojenje: je stanje karakterisano prekomernim znojenjem praćenim povišenom temperaturom, koje zahteva promenu odeće.
• Bol u leđima: uključuje bol u leđima i plećima povezan sa disanjem koji se javlja u stanjima koja utiču na plućnu membranu.

Koje metode lečenja se koriste u odeljenju pulmologije?

Tretmani respiratornih bolesti su procedure koje se primenjuju za eliminaciju infekcija, alergijskih poremećaja ili genetski nasleđenih poremećaja koji utiču na disajne puteve. Glavni fokus odeljenja pulmologije je regulisanje ulaska i izlaska kiseonika (disanje) i smanjenje oštećenja plućnog tkiva. Glavne metode lečenja respiratornih bolesti, primenjene prema prirodi bolesti, su sledeće:

• Farmakološki tretmani: mogu se koristiti antibiotici, bronhodilatatori (lekovi koji širi disajne puteve) i inhalatori sa steroidima.
• Invazivne i intervencijske procedure: su procedure postavljanja stenta ili biopsije izvedene putem bronhoskopije.
• Sistemi respiratorne podrške: problemi apneje za vreme spavanja i respiratorne insuficijencije upravljaju se uređajima kao CPAP i BPAP. CPAP uređaj je sistem maske koji isporučuje kontinuirani pozitivan pritisak vazduha. BPAP terapija je sistem koji pruža podršku pritiska vazduha na dva nivoa.
• Plućna rehabilitacija: uključuje specijalizovane programe vežbanja i edukacije usmerene na povećanje plućnog kapaciteta.
• Bronhijalna termoplastika: kod pacijenata sa teškom astmom primenjuje se toplota na glatke mišiće disajnih puteva da bi se smanjilo suženje.
• Postavljanje endobronhijalnog ventila: kod pacijenata sa emfizemom preferira se da bi se smanjio plućni volumen, omogućavajući zdravom tkivu da funkcioniše slobodnije.
• Kriobiopsija: ova metoda uključuje dobijanje većih i kvalitetnijih uzoraka plućnog tkiva putem krioterapije (zamrzavanja).
• Vakcinacija: sezonska vakcina protiv gripa i pneumokokna vakcina (protiv pneumonije) imaju za cilj smanjenje rizika od infekcije.
• Pomoć pri prestanku pušenja: može biti potrebna specijalizovana podrška za smanjenje rizika od HOBP-a i raka.

Kako se obavlja konsultacija sa pulmologom?

Plućni pregled je proces koji počinje slušanjem tegoba pacijenta i nastavlja se fizičkim pregledom. Standardni torakalni pregled uključuje sledeće korake:

• Anamneza (tegobe): detaljno se istražuju tegobe pacijenta, istorija pušenja, porodična anamneza i radni uslovi.
• Inspekcija (osmatranje): osmatra se struktura grudnog koša, frekvencija disanja i koriste li se pomoćni mišići tokom disanja.
• Palpacija (ručni pregled): proveravaju se vibracije grudnog zida i osetljivost.
• Perkusija (kucanje): gustina vazduha ili tečnosti u plućima procenjuje se prema kvalitetu zvuka proizvedenog kucanjem prstom po grudnom zidu.
• Auskultacija (slušanje): stetoskopom se slušaju svi plućni lobusi, tražeći zvukove kao zviždanje (ronhus) ili pucketanje (krepitacije).