Medicinska biohemija je grana medicine koja proučava hemijske procese ćelija, tkiva i organa u ljudskom telu i doprinosi tim procesima dijagnozi, praćenju i lečenju bolesti. Danas, medicinska biohemija ima kritičnu ulogu u ranoj dijagnozi mnogih bolesti i aktivno se koristi, posebno u proceni dijabetesa, bubrežnih i jetrenih bolesti, hormonalnih neravnoteža i infekcija.
Šta je medicinska biohemija?
Medicinska biohemija je medicinska specijalnost koja proučava hemijske procese u ljudskom telu i procenjuje te procese putem laboratorijskih podataka. Funkcionisanje ćelija, tkiva i organa se analizira putem biohemijskih podataka dobijenih iz uzoraka krvi, urina i sličnih telesnih uzoraka.
Ova oblast se fokusira na razumevanje kako funkcionišu metaboličke aktivnosti u telu. Proizvodnja energije, hormonalna ravnoteža, enzimske aktivnosti i osnovni biološki procesi su deo okvira medicinske biohemije. Pošto se promene u telu često javljaju na biohemijskom nivou, ova disciplina ima važnu ulogu u naučnoj proceni zdravlja.
Medicinska biohemija nije samo laboratorijska oblast koja obavlja analize, nego i grana nauke koja objašnjava hemijsko funkcionisanje ljudskog tela. Biohemija radi sa širokim spektrom testova kao hormoni, tumorski markeri, hematologija-koagulacija, nivoi lekova, srčani markeri, biohemija urina i testovi alergije.
Šta procenjuje medicinska biohemija?
Medicinska biohemija je široka oblast medicine koja procenjuje unutrašnju ravnotežu tela i funkcionisanje organa putem uzoraka krvi, urina i drugih telesnih uzoraka. Ova oblast pruža informacije o tome kako funkcionišu metabolička regulacija, hormonalni sistem i osnovne vitalne funkcije putem analize biohemijskih procesa u telu. Glavne oblasti kojima se bavi medicinska biohemija su:
Metabolički procesi
Procenjuju se osnovne metaboličke aktivnosti, kao proizvodnja energije tela i razlaganje i korišćenje hranljivih materija. Ovi procesi pružaju važne informacije o opštem funkcionisanju tela.
Funkcije organa
Analizira se kako funkcionišu vitalni organi kao bubrezi i jetra na biohemijskom nivou. Iz ovih procena se razumeva u kojoj meri organi obavljaju svoje funkcije.
Hormonalna ravnoteža
Ispituju se proizvodnja i ravnoteža hormona u telu. Hormonalni sistem ima kritičnu ulogu u regulaciji metabolizma i mnogih bioloških procesa.
Ravnoteža elektrolita i tečnosti
Procenjuje se ravnoteža vode i minerala u telu. Ova ravnoteža je vitalno važna za mnoge sisteme, posebno za mišićne i nervne funkcije.
Stanja povezana sa krvnim ćelijama i cirkulatornim sistemom
Procenjuju se struktura krvi i biološki procesi povezani sa cirkulatornim sistemom. Ova oblast pruža važne podatke o opštem zdravlju tela.
Sistem koagulacije
Ispituju se mehanizam koagulacije krvi i ravnoteža u tom sistemu. Procesi krvarenja i koagulacije tela se procenjuju sa biohemijske tačke gledišta.
Efekti lekova na telo
Ispituju se efekti lekova koji se koriste u telu i njihova povezanost sa biohemijskim procesima. Posebno se procenjuje kako se lekovi ponašaju u telu u određenim lečenjima.
Biohemijski procesi povezani sa srcem
Ispituju se biohemijske promene povezane sa funkcionisanjem srca. U ovom okviru se procenjuju procesi koji utiču na zdravlje srca.
Biohemijska procena putem urina
Uzorci urina se koriste za analizu određenih bioloških procesa u telu. Ove procene pružaju komplementarne informacije o opštem stanju tela.
Imunološke i alergijske reakcije
Ispituju se biohemijske reakcije tela povezane sa imunim sistemom i njegove reakcije na alergijska stanja.
Biohemijske procene povezane sa trudnoćom
Analiziraju se biohemijski procesi specifični za trudnoću. Ovi procesi pružaju informacije o zdravom toku trudnoće.
Šta su testovi medicinske biohemije?
Testovi medicinske biohemije su analize koje se obavljaju radi procene biohemijske ravnoteže tela, funkcionisanja organa i laboratorijskih parametara različitih sistema.
Ovi testovi, obavljeni na krvi, urinu i nekim posebnim uzorcima, obuhvataju širok spektar oblasti, od metaboličkih procesa do hormonalne ravnoteže, od sistema koagulacije do srčanih markera. U tom smislu, testovi medicinske biohemije predstavljaju jedan od najintegralnih delova laboratorijskih procena. Glavni testovi obavljeni u laboratoriji medicinske biohemije su:
Testovi glukoze u krvi
Su testovi koji se obavljaju radi procene nivoa glukoze u krvi. Otkrivaju trenutno stanje glukoze u krvi.
Testovi tolerancije na glukozu
Su testovi koji se obavljaju radi procene sposobnosti tela da obradi šećer. Koriste se posebno u pregledu metabolizma glukoze.
Testovi lipida u krvi
Su testovi koji procenjuju nivoe lipida u krvi. Pružaju informacije o lipidnom metabolizmu.
Testovi bubrežne funkcije
Su testovi koji se obavljaju radi procene funkcionisanja bubrega. Pružaju informacije o sposobnosti tela da ukloni otpadne materije.
Testovi jetrene funkcije
Su testovi koji procenjuju biohemijsko funkcionisanje jetre. Omogućavaju pregled laboratorijskih parametara povezanih sa jetrom.
Testovi elektrolita
Su testovi koji procenjuju nivoe minerala kao natrijum i kalijum. Pružaju informacije o ravnoteži tečnosti i minerala u telu.
Testovi reproduktivnih hormona
Su testovi koji mere nivoe hormona povezanih sa ženskim i muškim reproduktivnim sistemom. Uključeni su u procenu hormonalne ravnoteže.
Testovi hormona štitne žlezde
Su testovi koji se obavljaju radi procene funkcionisanja štitne žlezde. Pružaju važne podatke o metaboličkoj regulaciji.
Testovi specifičnih hormona
Su testovi koji uključuju merenje hormona za specifične sisteme ili posebna klinička stanja.
Testovi vitamina
Su testovi koji se obavljaju radi procene nivoa određenih vitamina u telu. Pružaju informacije o ishrani i metaboličkoj ravnoteži.
Testovi tumorskih markera
Su testovi koji se mere u krvi i pružaju informacije o pregledu sistema radi otkrivanja prisustva raka. Su jedna od važnih grupa testova laboratorije medicinske biohemije.
Kompletna krvna slika (KKS)
Ovaj test omogućava multiparametarsku procenu ćelijskih struktura u krvi. Je jedna od osnovnih analiza koje se često obavljaju u odeljenju za hematologiju.
Brzina sedimentacije
Je jedan od laboratorijskih testova koji pomaže u proceni nekih bioloških procesa u telu.
Testovi krvarenja
Su testovi koji se koriste u pregledu poremećaja krvarenja. Doprinose proceni normalnog procesa koagulacije krvi.
Testovi koagulacije
Su integralni testovi koji se koriste u otkrivanju poremećaja koagulacije. Nalaze se među osnovnim oblastima rada odeljenja za koagulaciju.
Testovi nivoa lekova
Su testovi koji mere nivoe određenih lekova u krvi. U ovom okviru se mogu procenjivati lekovi korišćeni u neurološkim bolestima, lekovi korišćeni u srčanim bolestima, lekovi korišćeni nakon transplantacije organa i lekovi hemoterapije.
Testovi srčanih markera
Su testovi koji uključuju parametre koji se ispituju u hitnim situacijama kao infarkt. Koriste se u hitnim laboratorijskim procenama povezanim sa srcem.
Testovi biohemije urina
Su biohemijske analize koje se obavljaju na uzorcima urina. Procenjuju se razni parametri urina u laboratorijskim uslovima.
Testovi alergije
Su testovi koji procenjuju alergije putem uzoraka krvi. Nalaze se među integralnim laboratorijskim pregledima.
Test skrininga Daunovog sindroma u prvom trimestru
Je test skrininga koji se obavlja u prvom trimestru trudnoće. Nalazi se među važnim biohemijskim procenama za proces trudnoće.
Test skrininga Daunovog sindroma u drugom trimestru
Je test skrininga koji se obavlja u drugom trimestru trudnoće. Je jedan od važnih delova procesa prenatalne procene.
Svi testovi se pažljivo svakodnevno prate internim procesima kontrole kvaliteta primenjenim u skladu sa kriterijumima CLSI (Clinical and Laboratory Standards Institute). Takođe, uzorci koji se redovno šalju iz internacionalno povezanih centara se analiziraju, i rezultati se poređuju na globalnom nivou, garantujući uspešno izvršenje procesa eksterne kontrole kvaliteta.
Laboratorijski procesi se planiraju i izvršavaju u skladu sa internacionalnim standardima upravljanja kvalitetom kao ISO 15189, ISO 9001 i JCI. Takođe, uspostavlja se saradnja sa referentnim laboratorijama za napredne i specijalizovane testove potrebne u dijagnozi, istraživanju i praćenju pacijenata; time se garantuje da se preciznost, pouzdanost i kvalitet pružene usluge održavaju na najvišem nivou.
